Berichten

Eerste exemplaar Bitterzoet Indië voor Karina Schaapman

Signeren bij de boekpresentatie van Bitterzoet Indië op de TongTong Fair, 31 mei 2014. Foto: Hans Kleijn.

Vele jaren geleden ben ik begonnen een boek te schrijven. Er leek geen eind te komen aan mijn schrijverij en het boek-in-wording dijde uit tot een enorm dik pak. Toen ik in mei 2013 afscheid nam van mijn werkgever, de Universiteit van Amsterdam, lag dit lijvige pak van Sjaalman op mij te wachten. Na een kloek besluit en korte metten herschreef ik het boek in een jaar tijd. Lees meer

Karina Schaapman accepteert eerste exemplaar Bitterzoet Indië

Bij de overhandiging van het eerste exemplaar van Bitterzoet Indië aan de schrijfster Karina Schaapman. Foto: Hans Kleijn.

Beste aanwezigen, lieve Pamela,

Toen Pamela mij vroeg het eerste exemplaar van Bitterzoet Indië in ontvangst te nemen, was ik blij verrast. Het gebeurt me niet vaak dat ik op mijn Indische achtergrond wordt aangesproken. Voordat ik dit gedrukte exemplaar in handen kreeg heb ik natuurlijk eerst de drukproef gelezen.

Bij ieder hoofdstuk dacht ik: “Wat jammer dat mijn overleden moeder dit boek niet heeft kunnen lezen. Wat zou het haar hebben geholpen om haar eigen geschiedenis te doorgronden en een plek te geven.” Voor veel van mijn generatie genoten zal dit boek een eye-opener zijn.

Ik ben altijd weer blij met mensen zoals jij, Pamela, die de moeite nemen om gecompliceerde geschiedenis vraagstukken voor een breder publiek inzichtelijk te maken. Daardoor kan ik jouw boek nu ook aan mijn vier kinderen geven. Zij zijn nu volwassen en op hun beurt geïnteresseerd in de geschiedenis van hun grootouders.

Maar al te vaak voelde ik mijn onvermogen om voor hun mijn familiegeschiedenis in een bredere context te plaatsen, want waar begin je dan ?

Ik kon mijn kinderen vertellen dat ze bepaalde uiterlijke kenmerken hebben omdat hun overgrootmoeder Javaans/Italiaans was en hun overgrootvader Chinees/Duits. Ik wist dat hun overgrootouders in Djakarta woonden maar niet getrouwd waren, maar dat mijn opa mijn moeder wel als zijn kind heeft erkend. Zo ging dat vaak in Indië.

Ik kon ze vertellen dat mijn oma met mijn moeder naar Holland kwam omdat het domweg te gevaarlijk was om te blijven. Overigens bleef mijn opa weer wel in Indië omdat hij voor de kant van de Indonesiërs koos en weigerde om naar Holland te gaan om daar aardappels met zout te moeten eten.

Ik kon ze vertellen waarom ze geen tantes in hun directe omgeving hadden: de zussen van mijn moeder migreerden door naar Los Angeles, zoals gebruikelijk in die tijd. Ik vertelde over de kille ontvangst en de discriminatie die ons ten deel viel. Maar dat was het dan zo’n beetje.

Ik bleef verder hangen in het aanbieden van een teveel aan Indisch eten en vertelde mijn kinderen de verhalen die mijn moeder mij vertelde. En vertellen, dat kon mijn moeder als de beste. Ze vertelde over klapperbomen, over het aftappen van de rubberboom in hun tuin, over de zwavelputten in de bergen. Ze vertelde over de slangeneieren die ze stal, de papaya’s die ze plukte, de kikkerbilletjes die ze at. Ze vertelde over de kracht van goena-goena en haar angst ervoor, over de baboe’s op het achtererf, de pianola die ze bespeelde en over hoe ze sprak met de Beo, een vogel die kon praten.

En als ik echt spannende verhalen wilde horen vertelde ze over hara-kiri van de Japanners, het verblijf in het Jappenkamp, hoe hun huis werd verbrand in de Bersiap tijd, de overtocht met de boot naar Holland en over haar angst om in een harem te belanden tijdens de doorvaart door het Suezkanaal. Ze leerde me rijst eten met de hand maar ook met stokjes en ze zong Indische liedjes van heimwee en verlangen.

Het ware ‘tempo doeloe’ gevoel is er bij mij en dus ook bij mijn kinderen met de paplepel ingegoten.

Door het lezen van jouw boek hebben mijn moeders verhalen voor mij een extra betekenis gekregen. De nostalgische, romantische verhalen van mijn moeder krijgen daardoor bestaansrecht en ik hoef niet meer toe te staan dat ze worden weggezet als alleen maar sentimenteel verlangen naar het Indië van weleer.

Lieve Pamela, één van jouw belangrijkste drijfveren bij het schrijven van dit boek was om te kijken naar de in Nederland zo dominante tempo doeloe-sentimenten. Ze hingen je de keel uit en waren je tegelijkertijd dierbaar. Hoe herkenbaar is dat voor mij.

Je hebt met dit boek onze migratiegeschiedenis vanuit verschillende invalshoeken inzichtelijk gemaakt en is het je gelukt om duidelijk te maken waarom dat nostalgische gevoel niet zomaar verworpen mag worden als sentimentele en politiek incorrecte zwijmelarij. De titel Bitterzoet Indië is dan ook heel goed gekozen.

Jouw boek heeft mij veel nieuwe inzichten gegeven, dank daarvoor.

En ik hoop dat u het allemaal gaat lezen.

Karina Schaapman

Amsterdam, 15 mei 2014